[Peter F. Hamilton] The Evolutionary Void

Po stronie plusów często pada opinia, że to najlepsza rzecz w jego dorobku i znakomite zakończenie cyklu. Skala space opery – konflikty obejmujące galaktykę, gwiazdożerne zjawiska, tajemnice ciągnące się przez tysiąclecia, postludzkie społeczeństwa, obce rasy oraz wykreowany wszechświat, w którym moce psi działają jak magia – jest chwalona jako niezwykle satysfakcjonująca i rzadko spotykana nawet w tym gatunku. Wielu czytelników docenia połączenie twardej SF z quasi‑fantastyką (telepatia, manipulacja czasem, „magia” wewnątrz Voidu), co przywodzi na myśl „Strefy myśli” Vernora Vinge’a, lecz w jeszcze bardziej rozbuchanej, „filmowej” wersji. Spore uznanie budzi też to, że Hamilton sprawnie przeskakuje między konwencją SF a fantasy i pozwala, by zdolności oraz zainteresowania bohaterów napędzały fabułę w obu tych porządkach.

Wielu odbiorców uważa ten tom za lepiej skonstruowany niż wcześniejsze książki autora: mniej dygresji, mniej błądzenia po wątkach, wyraźniejsze poczucie, że każda postać i każdy motyw czemuś służą. Chwalone są rozbudowane realia, „wszystko i jeszcze więcej” pod względem pomysłów (SI, ulepszenia bioniczne, ruchy religijne, różne tryby podróży, itp.) oraz duża dynamika fabuły. Rozległa, barwna obsada – naukowcy, politycy, nieśmiertelni, mistycy, agenci – bywa odbierana jako bardzo rozrywkowa, a niektórzy bohaterowie (zwłaszcza udręczony, ironizujący superagent) zyskują status ulubieńców.

Z drugiej strony wielu czytelników wskazuje na typowe dla Hamiltona problemy: przeładowaną liczbę postaci, między którymi trudno się przełączać, zbyt częste zmiany punktu widzenia, przez co łatwo „zgubić” niektórych bohaterów, a także wrażenie powtarzalności znanych już z wcześniejszych serii typów charakterologicznych. Pojawiają się głosy, że wcześniejsze tomy gorzej wypadają przy ponownej lekturze, gdy efekt nowości pomysłów znika, a finał odziedziczył po nich takie bolączki jak przewidywalne punkty zwrotne oraz „inflację zagrożeń i technologii” w stylu klasycznej space opery E.E. „Doc” Smitha – każdą eskalację musi przebić kolejna, jeszcze bardziej przesadzona. Część odbiorców bawi przerysowanie i erotyzacja niektórych postaci oraz scen, inni odbierają to jako przesadę i spłycenie.

Podsumowując, „The Evolutionary Void” jawi się jako żywiołowe, maksymalistyczne zakończenie: imponujące rozmachem, sprawnie łączące twardą SF z fantasy i ogólnie bardziej zdyscyplinowane niż wcześniejsze utwory Hamiltona, ale wciąż obarczone nadmiarem, przewidywalną eskalacją i przeładowaną, momentami wtórną galerią bohaterów.

On the positive side, many praise it as the best work of his career and a triumphant conclusion to the Void trilogy. The scale of the space opera—galaxy‑spanning conflicts, star‑eating phenomena, millennia‑long mysteries, post‑human societies, alien species, and a manufactured universe where psi powers function like magic—is repeatedly singled out as thrilling and rare even within the genre. Readers admire how Hamilton fuses hard SF with quasi‑fantasy elements (telepathy, time manipulation, “magic” inside the Void) in a way that invites comparison to Vernor Vinge’s Zones of Thought, but with a more bombastic, cinematic flair. His ability to switch between SF and fantasy modes, and to let character abilities and interests drive the plot in both realms, impresses many who expected genre‑hopping to be clumsy.

The book is also seen as tighter and better crafted than much of Hamilton’s earlier work: fewer digressions, less meandering, and a stronger sense that every plot thread and character has a purpose. Fans appreciate the detailed world‑building, the “everything‑but‑the‑kitchen‑sink” inventiveness (AI, bionics, religious movements, multiple travel modes, etc.), and the sheer page‑turning momentum. The large, often flamboyant cast—scientists, politicians, immortals, mystics, spies—comes across as entertaining, with some characters (notably the tormented, wisecracking super‑agent) becoming reader favorites.

On the negative side, several readers feel the trilogy, and this volume in particular, suffers from Hamilton’s recurring problems: an overstuffed cast that’s hard to track, frequent viewpoint switches that make you lose touch with certain characters, and a sense of familiarity or repetition with character types seen in his earlier series. Some complain that on reread the earlier volumes don’t hold up well once the novelty of the ideas wears off, and that this final book inherits issues like telegraphed plot points and “threat/technology inflation” reminiscent of classic E.E. “Doc” Smith—each escalation needing an even bigger, more over‑the‑top response. The sexed‑up, cartoonish tone of some characters and situations is fun for some, but feels excessive or shallow to others.

In sum, readers tend to agree that „The Evolutionary Void” is a rousing, maximalist conclusion: dazzling in scope, energetically blending hard SF and fantasy, and more disciplined than Hamilton’s usual, but still prone to bloat, predictability in its escalations, and an overcrowded, sometimes repetitive cast.