[Philip K. Dick] The Penultimate Truth

Po stronie plusów często podkreśla się pomysłowość i oryginalność: postapokaliptyczna wizja (masy upchnięte pod ziemią, elity podtrzymujące fikcyjną wojnę) jest jednocześnie fantazyjna i niepokojąco wiarygodna. Wielu czytelników docenia, że książka skupia się bardziej na władzy, kontroli, propagandzie i konflikcie „małego człowieka z systemem” niż na zwykłej walce o przetrwanie. Tematy manipulacji wojną i informacją uznaje się za wciąż aktualne, a nawet wyprzedzające swoją epokę (rok wydania 1964). Świat przedstawiony jest oceniany jako śmiały i bogaty w idee, a gdy czytelnik już „dogoni” akcję po dezorientującym początku, fabuła wydaje się wciągająca i wystarczająco złożona, ale nie przeładowana. Część fanów uważa tę powieść za niesłusznie pomijaną, która dobrze wytrzymuje porównanie z bardziej znanymi tytułami Dicka.

Wśród minusów powtarza się opinia, że książka jest mniej przystępna niż najpopularniejsze powieści Dicka z lat 60. Główny zarzut dotyczy natłoku neologizmów i żargonu od pierwszych stron, co sprawia, że początek bywa chaotyczny i zniechęcający, zanim autor stopniowo wyjaśni znaczenia. Niektórzy zwracają uwagę na pewną „przestarzałość” niektórych elementów i fakt, że powieść nie dorównuje emocjonalną czy filozoficzną siłą absolutnym szczytom jego twórczości – jest „dobra, ale nie wybitna”. Czytelnicy oczekujący typowego dla Dicka szalonego humoru i zgrywy mogą być zaskoczeni dość poważnym tonem. Ogólnie rzecz biorąc, miłośnicy stylu Dicka oceniają ją wysoko, natomiast dla nowicjuszy może to być solidne, lecz odrobinę wymagające wejście w jego prozę.

On the positive side, it’s widely praised for its inventiveness and originality: the post‑apocalyptic premise (masses trapped underground, elites manipulating a fake war) feels both imaginative and disturbingly plausible. Many readers value the novel’s focus on power, control, propaganda and “small man vs. big system” dynamics rather than simple survival adventure, and note that its political cynicism and media/war manipulation themes still feel relevant, even ahead of their time for 1964. The world‑building is seen as bold and conceptually rich, and once readers “catch up” after the disorienting opening, the plot is considered engaging and reasonably clear without becoming over‑complicated. Some fans regard it as an unfairly neglected work that holds up well alongside Dick’s better‑known novels.

On the negative side, several readers find it less accessible than Dick’s most popular 1960s books. A major complaint is the heavy use of neologisms and invented jargon right from the start, which can make the early chapters feel confusing or off‑putting until terms are gradually clarified. A few note that parts of the book feel dated in style and detail, and that it doesn’t quite reach the emotional or philosophical impact of Dick’s top‑tier works, placing it “good but not great” in his bibliography. Those expecting the more anarchic humor or surreal zaniness found in some of his other novels may be surprised by the comparatively serious tone. Overall, readers who are already comfortable with Dick’s style tend to rate it highly, while newcomers may see it as a solid but slightly challenging entry point.