[Samuel Butler] The Way of All Flesh

Na plus wielu podkreśla bezlitosną analizę wiktoriańskiego społeczeństwa – zwłaszcza obłudy religijnej, elitaryzmu klasowego, systemu edukacji oraz instytucji małżeństwa. Doceniają, że Butler nie upiększa ani nie melodramatyzuje, tylko z chłodnym, często sarkastycznym dystansem rozbiera na części „zwyczajne” życie klasy średniej. Introspekcyjny charakter powieści i jej intelektualna ostrość szczególnie odpowiadają czytelnikom, którzy bardziej niż akcji szukają idei: odnajdują tu trafne obserwacje dotyczące wychowania, moralnego tresowania dzieci i długofalowych skutków toksycznej rodziny. Niektórzy twierdzą, że książka „rośnie” przy kolejnych lekturach na różnych etapach życia, za każdym razem oferując nowe wglądy w temat rodziny, wiary i samorozwoju.

Na minus często pojawia się zarzut powolności i braku wyraźnej akcji – „niewiele się dzieje” na poziomie zewnętrznych wydarzeń, a narracja jest mocno wewnętrzna i eseistyczna. Czytelnicy nastawieni na wciągającą historię bywają znudzeni lub znużeni. Postaci, w tym Ernest, są często oceniane jako niesympatyczne lub wręcz irytujące – on sam wydaje się słaby, bierny i trudny do polubienia, a jego rodzice są odpychająco opresyjni. Ta moralna i emocjonalna brzydota, choć zamierzona, może sprawiać, że lektura jest przygnębiająca i męcząca. Niektórzy uważają też, że brak „barwnych” charakterów i dramatycznej intrygi tłumaczy, dlaczego powieść nie weszła do ścisłego kanonu obok Dickensa czy Austen – jest częściej szanowana za idee i uczciwość niż kochana za opowieść i bohaterów.

W sumie, czytelnicy lubiący powolne, refleksyjne, psychologicznie przenikliwe powieści i ostrą krytykę społeczną oceniają ją bardzo wysoko; ci, którzy oczekują tempa, ciepła lub bardziej „klasycznie” atrakcyjnej fabuły, często się z nią męczą lub dziwią, dlaczego nie jest szerzej znana.

On the positive side, many praise Butler’s unsparing critique of Victorian society—especially religious hypocrisy, class elitism, the education system, and conventional marriage. They appreciate that he doesn’t romanticize or melodramatize; instead, he dissects “ordinary” middle‑class life with dry, sometimes savage irony. The novel’s introspective focus and intellectual bite appeal to readers who enjoy ideas more than plot: they find it rich in observations about upbringing, moral conditioning, and how childhood damage plays out over a lifetime. Some say it rewards rereading at different life stages, offering fresh insights into family, faith, and personal development each time.

On the negative side, several readers find it slow, with “not much happening” in terms of external action. The narrative is heavily internal and essayistic, so those expecting a gripping story often feel bored or impatient. The characters, including Ernest, are frequently described as unsympathetic or even irritating—he’s seen as weak, passive, and hard to root for, while his parents are repellently oppressive. This moral and emotional ugliness, though intentional, can make the book feel bleak or emotionally draining. Some also argue that Butler’s lack of “colourful” characters or dramatic plotting is precisely why the novel never achieved the broad popularity of Dickens or Austen: it’s admired more for its ideas and honesty than loved for its story or people.

Overall, readers who enjoy slow, reflective, psychologically acute novels and social criticism tend to rate it very highly; readers seeking narrative momentum, warmth, or a more conventional classic often struggle with it or wonder why it isn’t better known.