[William Makepeace Thackeray] Vanity Fair

Najczęściej chwalonym elementem jest narratorski głos Thackeraya. Czytelnicy cenią wtrącającego się, ironicznego narratora, który bez przerwy komentuje akcję, moralizuje, plotkuje i objaśnia mechanizmy społeczne. Ten głos uchodzi za błyskotliwy, przenikliwy i pełen filozoficznych obserwacji, a liczne aforyzmy i „złote myśli” tworzą ramę dla krytyki ludzkiej próżności i egoizmu. Dla wielu to właśnie komentarze narratora sprawiają, że powieść wydaje się żywa i aktualna.

Becky Sharp jest powszechnie uznawana za najciekawszą postać. Czytelnicy z upodobaniem śledzą ją jako „podstępną intrygantkę” i wczesną antybohaterkę: ambitną, manipulującą otoczeniem, bezwstydnie zdeterminowaną, by się wspiąć jak najwyżej. Niektórzy podkreślają, że jej pragnienia niewiele różnią się od naszych – odróżniają ją głównie metody. Jej wzlot i upadek są często postrzegane jako faktyczny trzon powieści, niezależnie od podtytułu „powieść bez bohatera”.

Amelia budzi natomiast mieszane uczucia. Uznaje się ją za „dobrą” i serdeczną, ale wielu czytelników irytuje jej bierność i „mdłość”, szczególnie w zestawieniu z energią i inteligencją Becky. Część odbiorców odczytuje to jako zamierzony kontrast: Thackeray pokazuje, że konwencjonalna dobroć może być ślepa i bezradna.

Spór wywołuje również podtytuł „powieść bez bohatera”. Część czytelników zgadza się, że galeria postaci jest zdominowana przez jednostki próżne, samolubne i głupie; inni twierdzą, że prawdziwym bohaterem jest William Dobbin – wierny, stały i moralnie uczciwy w świecie obłudy.

Po stronie zalet najczęściej wymienia się:
– znakomitą satyrę na angielskie społeczeństwo początku XIX wieku,
– wyraziste, często bezlitośnie sportretowane postaci,
– narratora, który dostarcza mnóstwa cytowalnych, trafnych uwag o rodzinie, małżeństwie, klasie i ludzkich słabościach,
– aktualność obrazu próżności i interesowności, rozpoznawalnych również dziś.

Po stronie wad czytelnicy wskazują:
– długość i gęstość tekstu, które mogą odstraszać i wymagają dużego nakładu energii,
– dłużyzny i dygresje, które potrafią znużyć,
– frustrująco bierną postawę Amelii na tle Becky,
– bardzo pesymistyczną wizję natury ludzkiej, dla części odbiorców zbyt mroczną i cyniczną.

Ogólnie, ci, którzy wytrwają do końca, widzą w „Targowisku próżności” mistrzowski, kąśliwy portret społeczeństwa, oparty na niezapomnianej antybohaterce i narratorze, który nie pozwala zapomnieć, że oglądamy teatrzyk ludzkiej głupoty i próżności.

A major point of praise is Thackeray’s narrative voice. Readers admire the intrusive, ironic narrator who constantly steps back to moralize, gossip, and comment on society. This voice is seen as witty, observant, and philosophically rich, offering quotable lines and little “nuggets” of moral reflection that frame the characters’ actions within a larger critique of human vanity and selfishness. For many, this commentary is what makes the book feel alive and relevant.

Becky Sharp is almost universally regarded as the most compelling element. Readers relish her as a “deceitful schemer” and an early anti‑heroine: ambitious, manipulative, and unapologetically determined to climb. Some see her as disturbingly close to ordinary human impulses, differing from “the rest of us” mainly in methods, not in core desires. Her rise and fall are viewed as the real spine of the novel, regardless of Thackeray’s subtitle “a novel without a hero.”

By contrast, Amelia often divides opinion. She is acknowledged as “good” and kind‑hearted, but many find her weak, passive, or “wishy‑washy,” especially when set against Becky’s energy and intelligence. This contrast is sometimes interpreted as deliberate—Thackeray showing that conventional goodness can be insipid and blind.

There is disagreement about the “no hero” claim: some readers accept that the book is populated mainly by vain, selfish, or foolish people; others argue that William Dobbin is the true moral center—loyal, steadfast, and quietly heroic in a world of ego and hypocrisy.

On the positive side, readers praise:
– The brilliant social satire of early 19th‑century English society.
– The memorable, often viciously drawn characters.
– The narrator’s aphoristic, quotable reflections on family, marriage, class, and human weakness.
– The way the book exposes enduring patterns of vanity and self‑interest that feel recognizable today.

On the negative side, readers note:
– The length and density, which can be intimidating and demand sustained energy.
– Periodic slow patches and digressions that may test patience.
– Amelia’s characterization, which some find frustratingly passive next to Becky.
– Thackeray’s consistently bleak view of human nature, which some find too dark or cynical.

Overall, readers who stick with it tend to see Vanity Fair as a masterful, acerbic portrait of society, anchored by an unforgettable anti‑heroine and a narrator who never lets the reader forget they are watching a puppet show of human folly.